Flotgirðingar – Mengunar- og spillivarnir

Hlutverk flotgirðinga

Flotgirðingar (oft nefndar olíugirðingar eða mengunargirðingar) eru fljótandi hindranir sem lagðar eru á vatn til að hemja útbreiðslu mengunar. Þær koma í veg fyrir að olía og önnur efni sem fljóta á yfirborði dreifist um haf eða vatn. Hlutverk þeirra er að afmarka mengunarsvæðið þannig að hægt sé að safna upp olíu eða öðru fljótandi úrgangi áður en það veldur frekara tjóni á umhverfi. Flotgirðingar eru því fyrstu viðbragðstæki í mengunarslysum á sjó og lykilbúnaður í mengunarvörnum hafna og strandalaga svæða. Raunar er hverri höfn skylt að eiga tiltækan mengunarvarnabúnað – stærri hafnir (flokkur I) þurfa að lágmarki að hafa til taks 150–300 metra af flotgirðingum, olíuupptökubúnað og ísogsefni, miðlungsstórar hafnir (flokkur II) 100–200 metra af girðingum o.s.frv., meðan minnstu hafnir skulu að minnsta kosti útbúnar ísogsefnum.

Mismunandi gerðir flotgirðinga

Til eru tvær megingerðir flotgirðinga, sem henta í ólíkar aðstæður: loftfylltar og frauðfylltar girðingar. Loftfylltar flotgirðingar eru uppblásanlegar og fylltar lofti. Þær eru yfirleitt gerðar úr sterkum, sveigjanlegum efnum (t.d. neoprene-gúmmíi) og blásnar upp með loftdælu á vettvangi. Kostir loftfylltra girðinga eru m.a. að þær eru mjög sveigjanlegar, fylgja öldugangi vel og hafa mikla flothæfni. Þær má pakka saman í rúllur eða kassa og eru því fyrirferðarlitlar í geymslu, sem skiptir máli þegar stór lengd þarf að vera tiltæk. Gæta verður þess að loftfylltar gerðir séu í góðu ástandi, því gat eða leki getur gert þær óvirkar. Flest uppblásanleg módel eru þó hólfaskipt með einstefnulokum, þannig að jafnvel þótt eitt hólfið verði fyrir skaða heldur girðingin virkni að hluta til.

Frauðfylltar flotgirðingar eru hins vegar með frauðkjarna eða innbyggðum frauðflotum sem gera þær sjálfkrafa fljótandi. Þessar girðingar þarf ekki að blása upp og eru því fljótar og einfaldar í notkun. Þær eru oft úr endingargóðu efni (t.d. PVC- eða polyurethane-húðuðu belti) með frauðflotum innbyggðum eftir endilöngu. Slíkar girðingar eru harðgerar og henta vel á rólegum vatnasvæðum, þar sem öldur og straumar eru takmarkaðir – til dæmis innan hafna, á tjörnum eða ám. Frauðfylltar gerðir þola langvarandi notkun, sól og veður betur en margar loftfylltar gerðir og henta því einnig sem varanlegar mengunarvarnagirðingar á viðkvæmum svæðum. Þær taka meira pláss í geymslu en loftfylltar girðingar, en hægt er að fá þær í einingum (t.d. 5–25 m lengjum) sem má stafla í kössum eða vinda upp á tromlur til að spara pláss.

Notkun við olíumengun – dæmi úr íslenskum höfnum

Við olíuslys og mengunaratvik í höfnum eru flotgirðingar gjarnan lagðar út eins fljótt og auðið er, til að hindra að olían breiðist úr og mengi stærra svæði. Dæmi um þetta mátti sjá í Siglufjarðarhöfn árið 2021 þegar olíuleki barst inn í höfnina; þar lagði björgunarsveitin út flotgirðingu með hjálp léttabáts til að girða af olíuna og koma í veg fyrir frekari dreifingu. Þannig tókst að takmarka mengunina við afmarkað svæði þar sem olían safnaðist innan girðingarinnar, en samhliða var notað uppsogsefni til að fjarlægja olíuna úr sjónum. Einnig eru flotgirðingar notaðar fyrirbyggjandi, t.d. ef hætta er á mengun við hafnarverkefni. Árið 2021 var til að mynda sérstök flotgirðing sem dregur í sig olíu lögð yfir flak olíuskipsins El Grillo á Seyðisfirði, til að fanga olíuleka sem enn sprettur upp úr skipinu. Þetta sýnir hvernig flotgirðingar nýtast ekki bara við skyndileg slys heldur líka til varanlegrar mengunarvörslu á stöðum sem menga smám saman.

Flotgirðingar eru þannig ómissandi búnaður fyrir hafnir og sveitarfélög sem bera ábyrgð á mengunarvörnum. Með réttum búnaði og viðbragðsáætlunum má lágmarka tjón af völdum olíuslysa í sjó. Á Íslandi er fyrirtækið Kemi umboðsaðili fyrir búnað frá New Naval í Grikklandi, sem framleiðir m.a. hágæða flotgirðingar, olíuupptökutæki og önnur mengunarvarnartæki. Hafnir og sveitarfélög geta því nálgast slíkar lausnir hjá Kemi og þannig tryggt að viðbúnaður við mengunarslysum sé eins góður og kostur er.